بازاندیشی پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی: گسترش‌ها، واسازی‌ها و ابداع‌های معرفت‌شناختی و روش‌شناختی معاصر

🟣 معرفی کلی کتاب و هدف آن

کتاب «بازاندیشی پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی: گسترش‌ها، واسازی‌ها و ابداع‌های معرفت‌شناختی و روش‌شناختی معاصر»، یک مانیفست جسورانه و اثری پیشرو است که فراتر از کتاب‌های کلاسیک روش تحقیق، به دنبال تحولی بنیادین در سپهر علمی این حوزه است. هدف اصلی این اثر به قلم سارا ای. متیوز، فراخواندن پژوهشگران، دانشجویان و آموزگاران به عبور از مرزهای دانش رسمی و سنتی است.

این کتاب بر این باور استوار است که پژوهشگر نباید صرفاً ناظری بی‌طرف باشد، بلکه باید از پژوهش به مثابه ابزاری برای به پرسش کشیدن روایت‌های مسلط، مرئی ساختن تجربیات به حاشیه رانده شده و تحقق عدالت اجتماعی بهره بگیرد. نویسندگان کتاب با دعوت به ایجاد «دردسرهای خوب»، به دنبال بازتعریف رابطه قدرت در تولید دانش و ابداع شیوه‌های نو برای فهم و تغییر جهان هستند.

🟣 خلاصه

کتاب در دو بخش اصلی و دوازده فصل، به بررسی طیف وسیعی از ابزارهای پژوهشی نوظهور می‌پردازد که بر سه ستون «گسترش»، «واسازی» و «ابداع» بنا شده‌اند:

• بخش اول (گسترش‌ها و بازنگری‌های معرفت‌شناختی): این بخش به مبانی نظری و معرفتی می‌پردازد. موضوعاتی همچون نقش نژاد در پژوهش (با تکیه بر نظریه‌های انتقادی نژادی نظیر BlackCrit و TribalCrit)، خودکاوانگاری بومی برای مقابله با کلیشه‌ها، و پژوهش فعال‌گرایانه (Action Research) برای تغییر اجتماعی بررسی می‌شوند. همچنین، رویکرد «کمی‌گرایی انتقادی» و پژوهش‌های «پسا-کیفی» که بر روش‌های سیال، غیرخطی و غیربازنمایی تأکید دارند، معرفی می‌گردند.
• بخش دوم (روش‌های نوظهور و کاربردی): تمرکز این بخش بر ابزارهای خلاقانه است؛ از جمله استفاده از «فتوویس» (PhotoVoice) به مثابه پداگوژی، مردم‌نگاری انتقادی، مصاحبه‌های مبتنی بر عکس، خود-قوم‌نگاری برای برهم زدن وضع موجود، و کاربرد پادکست در تربیت معلمان. همچنین فصل ویژه‌ای به پژوهش‌های جوان‌محور و نقش کنشگری جوانان اختصاص یافته است.
• فصل پایانی (فرایندهای تحلیلی): در این بخش، تفاوت‌ها و امکانات تحلیل‌های کمی (مانند مدل‌سازی خطی و داده‌های بزرگ) در مقابل تحلیل‌های کیفی (مانند تفکر روایی، دیالکتیکی، شاعرانه و نموداری) مقایسه شده است تا پژوهشگر بتواند میان صلابت داده‌های بزرگ و لطافت تجربه‌های زیسته، پیوند برقرار کند.