توضیحات
🟣 معرفی کلی کتاب و هدف آن
کتاب «نظریه سیستمی و کاربرد آن در رواندرمانی و خانوادهدرمانی» تألیف روزبه شیرویه و بهنود خرسندنوبهار، اثری جامع، مرجع و کاربردی است که به تبیین بنیادین تفکر سیستمی و پیادهسازی عملیاتی آن در گسترهی رواندرمانی، روانشناسی بالینی و خانوادهدرمانی میپردازد. این اثر با گذار از مدلهای سنتی و خطیِ علت و معلولی، نگاه درمانگران را به سمت «علیت حلقوی»، بستر تعاملی، کلنگری و بررسی رفتارهای فردی در بافتار و شبکهی روابط انسانی سوق میدهد.
کتاب با پیوند دادن مفاهیم فلسفی و تاریخی سایبرنتیک و پویایی سیستمها به اتاق درمان، جعبهابزاری نظری و تکنیکی در اختیار رواندرمانگران قرار میدهد تا الگوهای ناکارآمد ارتباطی، ساختار قدرت، مرزبندیها، مثلثسازیها و هموستاز خانواده را شناسایی کرده و مداخلههای مؤثر طراحی نمایند. علاوهبر مرور کامل مکاتب شاخص خانوادهدرمانی، اثر حاضر با طرح نمونههای موردی بالینی مفصل و بررسی افقهای نوین (همچون علوم اعصاب، سیستمهای پیچیده و هوش مصنوعی)، پلی میان مبانی اصیل سیستمی و رواندرمانی معاصر ایجاد کرده است.
🟣 خلاصه
محتوای کتاب در ۱۶ فصل تفصیلی و یکپارچه تدوین شده که سرفصلها و محورهای کلیدی آن به شرح زیر است:
-
فصل اول تا سوم: مبانی، تعاریف و عناصر سیستمها
بررسی خاستگاه تاریخی تفکر سیستمی، علیت حلقوی، تحولات دانشگاه MIT و ماهیت میانرشتهای؛ تعریف تفکر سیستمی در برابر تفکر خطی، کلنگری، خودتنظیمی و پویایی سیستم؛ تشریح دروندادها (ماده، انرژی، اطلاعات، پیامهای کلامی/فوقکلامی و بنبست مضاعف)، فرایندها، انواع برونداد و سازوکارهای بازخورد مثبت و منفی.
-
فصل چهارم تا ششم: ویژگیها، حالتها و انواع سیستم
واکاوی ماهیت اجزاء و اهداف (پنجره جوهری، تعارض اهداف)، قواعد و مرزبندیها (انعطافپذیر، صلب، نامتمایز)، سطوح محیطی از دیدگاه بومشناختی (میکرو، مزو، اگزو، ماکروسیستم)، سلسلهمراتب، مفهوم قدرت و نظم در سیستم؛ تبیین خودکنترلی، خوداصلاحگری، هموستاز، آستانه تحمل، آنتروپی و نگانتروپی؛ دستهبندی سیستمها (باز/بسته، مانا/پویا، ساده/پیچیده، انتزاعی/مجسم).
-
فصل هفتم تا نهم: اصول، زیرسیستمها و علم سایبرنتیک
بررسی الگوهای تعاملی، اسطورههای خانوادگی، اصول مورفوستازیس و مورفوژنز؛ ساختار و پویایی زیرسیستمها در خانواده (زن و شوهر، والدین، فرزندان، پدربزرگ و مادربزرگ)؛ تاریخچه و تکوین سایبرنتیک، مفاهیم جعبه سیاه و سازگاری سامانهها.
-
فصل دهم و یازدهم: کاربرد تفکر سیستمی در زندگی و مدیریت
تحلیل چرخه زندگی انسان از پیش از تولد، رشد، آموزش و آموزش عالی تا روابط زناشویی و سندرم آشیانه خالی؛ اجرای مدل A.B.C تفکر سیستمی در سازمانها، تحلیل لایهای محیط و نظریه کوه یخ شناور.
-
فصل دوازدهم: کاربرد تفکر سیستمی در رواندرمانی
مفهومپردازی سیستمی مورد در سطوح زیستی، روانشناختی، ارتباطی و بیننسلی؛ تطبیق و خوانش تفکر سیستمی در مکاتب روانکاوی، روانشناسی فردی آدلر، درمان شخصمحور، اگزیستانسیال، گشتالت، رفتاردرمانی، CBT/REBT و درمانهای التقاطی.
-
فصل سیزدهم: تفکر سیستمی در مکاتب خانوادهدرمانی
تشریح جامع رویکردها و فنون درمانی: خانوادهدرمانی آدلری (صورت فلکی خانواده)؛ رویکرد بیننسلی موری بوئن (تمایزیافتگی، مثلثزدایی، گسلش عاطفی)؛ خانوادهدرمانی سیستمی میلان (فرضیهسازی، سوالات حلقوی، بازتعریف مثبت)؛ ساختارنگری مینوچین (مرزها، الحاق، بازسازی سلسلهمراتب)؛ مدل ارتباطی ویرجینیا ستیر (الگوهای سازشگر، سرزنشگر، حسابگر، آشفته و همخوان؛ مجسمهسازی و بازسازی خانواده)؛ و رویکرد راهبردی (استراتژیک) و کوتاهمدت هیلی و اریکسون.
-
فصل چهاردهم تا شانزدهم: درمان در عمل، نمونههای بالینی و افقهای نوین
فرایند عملیاتی درمان، شاخصهای جلسات، بیطرفی درمانگر، زمان و فضا، سنجش دلبستگی و مداخلات کوتاهمدت؛ ارائه و تحلیل پنج نمونه بالینی و واقعی (کنترل، اسطوره خانوادگی، هویت، تعارضات وجودی و تعاملی)؛ افقهای آینده نظریه سیستمها، همتنظیمی عصبی در نوروساینس، شبکه حالت پیشفرض (DMN)، تحلیل دادههای کلان و کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل پویاییهای بالینی.








