معرفی کلی کتاب و هدف آن

کتاب «سنجش از دور و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی؛ اصول، روش‌ها و کاربردها» تألیف محمدمحسن امینی اثری جامع و آموزشی در حوزه فناوری‌های مکانی است که به‌صورت یک راهنمای مرحله‌به‌مرحله، مبانی نظری، اصول فیزیکی، روش‌های پردازش داده و کاربردهای عملی سنجش از دور (Remote Sensing) و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) را معرفی می‌کند.

نویسنده با رویکردی ترکیبی، توضیح می‌دهد که چگونه داده‌های ماهواره‌ای، پهپادی و سنجنده‌های فضایی می‌توانند در کنار GIS به ابزاری قدرتمند برای تحلیل محیط‌های طبیعی و انسانی تبدیل شوند. کتاب علاوه بر پرداختن به مبانی، مواردی همچون پردازش تصویر، طبقه‌بندی، مدل‌سازی مکانی، تلفیق داده‌ها، کاربردهای تخصصی، هوش مصنوعی، کلان‌داده‌ها و آینده فناوری‌های مکانی را پوشش می‌دهد.

هدف اصلی کتاب، ایجاد یک منبع آموزشی کاربردی برای دانشجویان، پژوهشگران و متخصصانی است که قصد دارند با اصول و ابزارهای سنجش از دور و GIS آشنا شوند و بتوانند از این فناوری‌ها در زمینه‌هایی مانند مدیریت منابع طبیعی، کشاورزی، برنامه‌ریزی شهری، محیط‌زیست، ارزیابی تغییرات اقلیمی و مخاطرات طبیعی استفاده کنند.

🟣 خلاصه محتوای کتاب (مرور فصل‌ها و مباحث اصلی)

فصل اول: مبانی سنجش از دور

تعریف و تاریخچه سنجش از دور، اصول تابش الکترومغناطیسی، تفاوت سنجنده‌های فعال و غیرفعال، انواع تصاویر و داده‌های ماهواره‌ای.

فصل دوم: سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS)

تعاریف و مفاهیم، تاریخچه توسعه GIS، انواع ساختار داده‌های مکانی (برداری، رستری)، سیستم‌های مختصات و پروجکشن‌ها.

فصل سوم: فیزیک سنجش از دور

اصول تابش و بازتاب بر سطح زمین، اثر جو در مسیر امواج، قوانین تابش حرارتی، طیف الکترومغناطیسی و ویژگی‌های طیفی مواد.

فصل چهارم: سنجنده‌ها و ماهواره‌ها

معرفی انواع سنجنده‌ها، ماهواره‌های نوری، راداری و چندطیفی، رزولوشن‌ها (مکانی، طیفی، زمانی)، داده‌های رایگان و تجاری.

فصل پنجم: پردازش تصاویر سنجش از دور

تصحیحات رادیومتریک، پیش‌پردازش، بهبود کیفیت تصویر، حذف نویز، روش‌های طبقه‌بندی و شناسایی الگوها (نظارتی، غیرنظارتی).

فصل ششم: تلفیق سنجش از دور و GIS

اهمیت هم‌پوشانی داده‌ها، روش‌های تلفیق مکانی و طیفی، مزایا و چالش‌ها، نمونه‌های کاربردی در مدیریت و تحلیل مکانی.

فصل هفتم: کاربردهای سنجش از دور و GIS

در مدیریت منابع آب و کشاورزی، نقشه‌برداری پوشش زمین، برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، مطالعات محیط‌زیست و پایش تغییرات اقلیمی.

فصل هشتم: مدل‌سازی و تحلیل مکانی

مدل‌سازی فضایی در GIS، تحلیل شبکه، مدل‌های مکانی در علوم زمین، تحلیل تغییرات زمانی‌–مکانی.

فصل نهم: نوآوری‌ها و فناوری‌های نوین

نقش پهپادها، کاربرد هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در تحلیل داده‌های مکانی، کلان‌داده‌ها و رایانش ابری، آینده فناوری‌های مکانی.

فصل دهم: چالش‌ها و فرصت‌های آینده

محدودیت‌های تکنولوژیکی GIS و سنجش از دور، مسائل اخلاقی و امنیت داده، نقش این فناوری‌ها در توسعه پایدار، مسیرهای آینده پژوهش.