مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و توسعه پایدار منطقه‌ای: نقش معادن و مناطق ویژه اقتصادی در توسعه پایدار منطقه‌ای ایران از نظریه تا عمل

توضیحات

🟣 معرفی کلی کتاب و هدف آن

کتاب «مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و توسعه پایدار منطقه‌ای: نقش معادن و مناطق ویژه اقتصادی در توسعه پایدار منطقه‌ای ایران از نظریه تا عمل» اثر جعفر موسی‌وند و میثم نوروزی، پژوهشی جامع و راهبردی است که پیوند میان صنایع بزرگ استخراجی و مناطق میزبان را از منظر توسعه پایدار و حکمرانی مشارکتی بازخوانی می‌کند. هدف اصلی نویسندگان، گذر از انگاره‌های سنتی و خیریه‌محور در مسئولیت اجتماعی شرکتی (CSR) و دستیابی به یک الگوی عملیاتی «هم‌آفرینی ارزش مشترک» میان بنگاه‌های اقتصادی، دولت و جوامع محلی در ایران است.

این اثر با نگاهی آسیب‌شناسانه به پدیده «نفرین منابع» در مقیاس منطقه‌ای، تلاش می‌کند تا راهکارهایی مدون برای تبدیل درآمدهای معدنی به زیرساخت‌های پایدار اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی ارائه دهد. با بهره‌گیری از استانداردهای نوین بین‌المللی، مطالعه تجارب تطبیقی موفق در جنوب جهانی (نظیر منطقه ویژه صحار عمان، شیلی و پرو) و تلفیق آن‌ها با شواهد میدانی و اقلیمی ایران (همچون منطقه تکاب)، این کتاب چارچوبی علمی و عملی برای سیاست‌گذاران، مدیران صنایع معدنی، فعالان اقتصادی و پژوهشگران توسعه منطقه‌ای تدوین کرده است.

🟣 خلاصه

ساختار محتوایی کتاب در چهار بخش و چهارده فصل تفصیلی سامان یافته است:

• بخش اول (مبانی نظری، چارچوب‌های مفهومی و استانداردها):فصل‌های اول تا سوم به سیر تحول مفهوم مسئولیت اجتماعی (از خیریه تا هم‌آفرینی ارزش)، مفهوم توسعه پایدار منطقه‌ای، مرور نظام‌مند ادبیات در جنوب جهانی و هنجارها و استانداردهای معتبر بین‌المللی (نظیر اصول UNGP، رهنمودهای OECD، استانداردهای ICMM، IRMA و اهداف SDG) اختصاص یافته است.
• بخش دوم (ابعاد و مؤلفه‌های مسئولیت اجتماعی معادن در توسعه منطقه‌ای):فصل‌های چهارم تا هفتم چهار بعد بنیادین را واکاوی می‌کنند: بعد زیست‌محیطی و حکمرانی سبز (مدیریت منابع آب، باطله‌ها و تعهد صفر خالص)، بعد اجتماعی و سرمایه انسانی (توانمندسازی بومیان، اشتغال محلی و برابری جنسیتی)، بعد اقتصادی (پیوندهای پیشین و پسین، زنجیره ارزش و شفافیت مالی EITI) و بعد نهادی و حکمرانی خوب (مبارزه با فساد و سازوکارهای حل اختلاف).
• بخش سوم (سازوکارهای عملیاتی، پیاده‌سازی و آسیب‌شناسی):فصل‌های هشتم تا دهم نحوه عملکرد عینی مدل‌ها را بررسی می‌کنند؛ از طراحی نظام تسهیم عادلانه منافع و عدالت فضایی گرفته تا آسیب‌شناسی شکاف میان تعهدات و عمل، ضعف نهادهای نظارتی و طراحی سیستم‌های ارزیابی مبتنی بر شاخص‌های GRI و به‌کارگیری فناوری‌های نوینی مانند بلاک‌چین در پایش زنجیره تأمین.
• بخش چهارم (درس‌آموخته‌های جهانی، مطالعه تطبیقی و بومی‌سازی برای ایران):فصل‌های یازدهم تا چهاردهم ابتدا تجارب کشورهای معدنی آمریکای لاتین و آفریقا و مدل موفق منطقه ویژه اقتصادی صحار در عمان را بررسی کرده و سپس با تحلیل بافت نهادی، حقوقی و اجتماعی ایران (با تکیه بر شواهد میدانی تکاب)، چارچوبی بومی مبتنی بر مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و تحلیل اهمیت-عملکرد (IPMA) پیشنهاد می‌دهند تا مسئولیت اجتماعی از یک «هزینه سربار» به «سرمایه‌گذاری راهبردی» تبدیل شود.