کتاب «مسئولیت مدنی پلتفرمها و کاربران در فضای مجازی: تحلیل حقوق خصوصی در عصر دیجیتال»، پژوهشی جامع و نوآورانه در تلاقی حقوق، تکنولوژی و اخلاق است. نویسنده با درک این واقعیت که فضای مجازی به «زیستجهان دوم» انسان معاصر تبدیل شده، استدلال میکند که مفاهیم کلاسیک حقوق خصوصی نظیر «تقصیر»، «سببیت» و «ضمان» نیازمند بازخوانی در بستر الگوریتمی و هوشمصنوعیمحور هستند.
هدف اصلی این اثر، تبیین دقیق مسئولیتهای حقوقی در محیطی است که مرز میان عامل انسانی و الگوریتمهای پلتفرمها در حال فروپاشی است. این کتاب با هدف پاسخ به پیچیدگیهای دادرسی در فضای دیجیتال، ضمن تلفیق منطق حقوق خصوصی با واقعیتهای عصر دیجیتال، در پی آن است که با بهرهگیری از اصول فقهی و حقوقی ایران، چارچوبی برای عدالت دیجیتال ارائه دهد؛ چارچوبی که پلتفرمها و کاربران را نه در تقابل، بلکه در یک سیستم تعاملی «مسئولیت مشترک» تعریف میکند.
🟣 خلاصه
ساختار محتوایی کتاب در سه فصل اصلی تنظیم شده است که سیر حرکت از مفاهیم انتزاعی به سوی راهکارهای عملیاتی را نشان میدهد:
فصل اول (کلیات): این فصل به مفهومشناسی پلتفرمها (محتوامحور، خدمات آنلاین، تجارت الکترونیک و شبکههای اجتماعی) و تحول زیستجهان حقوق در عصر دیجیتال میپردازد. مباحثی چون دگرگونی مفهوم «فاعل» در برابر هوش مصنوعی، ویژگیهای جرایم کامپیوتری و بحران مسئولیت کلاسیک در برابر علیتهای غیرمستقیم، زیربنای نظری کتاب را تشکیل میدهند.
فصل دوم (حریم خصوصی در فضای مجازی): این بخش به تحلیل ابعاد حریم خصوصی (جسمانی، اطلاعاتی، ارتباطات و منازل) از منظر فقه امامیه، قانون اساسی و قوانین خاص ایران (مانند قانون جرایم رایانهای) اختصاص دارد. نویسنده در این فصل سیاستهای پیشگیرانه (رشدمدار، جامعهمدار و وضعی) را برای مقابله با نقض دادههای شخصی بررسی میکند.
فصل سوم (تحلیل ساختاری مسئولیت پلتفرمها): این فصل هسته اصلی کتاب است که به تحلیل رابطه قراردادی پلتفرم و کاربر میپردازد. مباحثی همچون مسئولیت مدنی ناشی از طراحی الگوریتمی، تفکیک مسئولیت میزبان از تولیدکننده محتوا، مطالعه تطبیقی با مقررات اتحادیه اروپا (GDPR)، و در نهایت ارائه الگویی برای «مسئولیت مشترک» با تکیه بر نظریات فقهی (مانند تداخل اسباب در آرای شهید صدر و شهید ثانی) و منطق سیستمی، از مباحث برجسته این فصل هستند.
