کتاب «نوآوری نامتوازن: کارکرد شهرهای هوشمند» نوشتهی جنیفر کلارک اثری تحلیلی و انتقادی درباره ماهیت واقعی شهرهای هوشمند است. نویسنده نشان میدهد که پروژههای شهر هوشمند در ظاهر به دنبال کارایی، نوآوری و استفاده از فناوری برای بهبود زندگی مردم هستند؛ اما در عمل، اغلب به تمرکز قدرت در دست شرکتهای فناوری، تشدید نابرابری، خصوصیسازی خدمات شهری و شکلگیری توسعهای نامتوازن منجر میشوند.
این کتاب توضیح میدهد که نوآوری فناورانه در شهرها تنها یک فرایند تکنولوژیک نیست، بلکه پدیدهای سیاسی–اقتصادی است که بر ساختار قدرت، عدالت فضایی، مشارکت شهروندان و پویایی بازار کار اثر میگذارد. هدف کتاب آن است که با تحلیل ریشههای نابرابری فناورانه، به سیاستگذاران، پژوهشگران و مدیران شهری کمک کند تا مدلهای عادلانهتر، مشارکتیتر و پایدارتر برای آینده شهرها طراحی کنند.
🟣 خلاصه محتوای کتاب (مرور فصلها و مباحث اصلی)
فصل اول: تکامل پروژه فناوری شهری
بررسی تاریخچه شکلگیری گفتمان «شهر هوشمند»، نحوه ورود شرکتهای فناوری به عرصه مدیریت شهری و تبدیل شهرها به آزمایشگاههای فناوری.
فصل دوم تا پنجم: چهار فرض بنیادین نوآوری نامتوازن
چهار ستون اصلی تحلیل نویسنده شامل: ۱. نوآوری شهری ذاتاً نامتوازن است و میتواند نابرابری را تشدید کند. ۲. صنایع فناوری برای گسترش بازار خود از یارانهها و حمایتهای شهری بهره میبرند. ۳. شهرهای هوشمند منجر به سیاستگذاری سریع، غیررسمی و صنعتمحور میشوند. ۴. مدل جدید نوآوری، نیروی کار را به سمت قراردادهای ناپایدار و بیثباتی شغلی سوق میدهد.
فصل ششم: شهروند هوشمند و برنامهریزی مشارکتی
تحلیل نقش دادهها، مالکیت اطلاعات، مشارکت دیجیتال و چالش دموکراسی در ساختار شهرهای هوشمند.
فصل هفتم: توسعه نامتوازن در شهرهای هوشمند
بررسی تأثیرات اقتصادی–اجتماعی پروژههای هوشمندسازی، شکلگیری فضاهای نابرابر، خصوصیسازی خدمات و پیامدهای سرمایهداری دیجیتال بر ساختار شهری.
فصل هشتم: مسیرهای جایگزین برای آینده
ارائه راهکارهایی برای حرکت به سمت شهرهای هوشمند عادلانه، شفاف، مشارکتی و مبتنی بر منافع عمومی از طریق اصلاح حکمرانی داده، تنظیمگری مناسب و تقویت جامعه محلی.
