کتاب «نوسازی مشارکتی شهری» نوشتهی بابک محیط اثری تخصصی در حوزه نوسازی بافتهای فرسوده شهری با رویکرد مشارکتمحور است. این اثر با اتکا به مطالعات طرحهای بالادست، اسناد تفصیلی، طرحهای منظر، و تحلیلهای اجتماعی–اقتصادی محلهها نشان میدهد که نوسازی تنها یک فرآیند کالبدی نیست؛ بلکه مجموعهای چندبعدی از مدیریت شهری، توانمندسازی اجتماعی، سیاستگذاری محلی، و مشارکت ساکنان است.
هدف اصلی کتاب، ارائهی چارچوبی کاربردی برای برنامهریزان شهری، شهرداریها، دفاتر نوسازی، کنشگران محلی و پژوهشگران است تا بتوانند فرایند نوسازی را از طریق مشارکت واقعی مردم، نهادسازی محلی، شفافیت، تسهیلگری، و ارتقای کیفیت زندگی شهری اجرا کنند. کتاب نشان میدهد که چگونه میتوان از طریق ترکیب ابزارهای تحلیلی و اجتماعی، راهبردهای عملی برای مداخله در بافتهای فرسوده به دست آورد.
🟣 خلاصه محتوای کتاب (مرور فصلها و مباحث اصلی)
فصل اول: بسترسازی و شناخت وضع موجود
مروری جامع بر طرحهای بالادست، شناخت محدوده، تحلیل مقررات ساختوساز، مشکلات منطقه و شناسایی چالشهای کالبدی–اجتماعی–اقتصادی.
فصل دوم: شناخت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی محله
تحلیل ساختار جمعیت، سواد، اشتغال، وضعیت مسکن، فعالیتهای اقتصادی، گروههای اجتماعی، رفتارهای فرهنگی، هویت محله، حافظه جمعی، نشانهها و عناصر هویتی. این فصل بنیان تحلیلی برای شناخت سرمایه اجتماعی و ظرفیت مشارکت مردم است.
فصل سوم: تحلیل ظرفیتها، پتانسیلها و محدودیتها
شناسایی فرصتهای اقتصادی، امکان جذب سرمایه، مشکلات حقوقی، کالبدی و مدیریتی، و تحلیل توان مشارکت ساکنان و قابلیتهای توسعه محلی.
فصل پنجم: تسهیلگری، نهادسازی و مشارکت مردمی
مهمترین فصل کتاب که رویکرد مشارکتی را تبیین میکند:
برنامههای اطلاعرسانی و آموزش
تشکیل دفاتر تسهیلگری
ایجاد شبکههای گفتگو با ساکنان، مساجد، شورایاریها
شناسایی افراد بانفوذ، رهبران محلی، سمنها و گروههای فعال
توانمندسازی اقتصادی (صندوق وام، کارگاههای آموزشی، مراکز کارآفرینی)
نقش نوسازآفرینان و گروههای مدیریتی محله
سازوکار تشکیل کارگروههای تخصصی (زیرساخت، اجتماعی، اقتصادی، ارزشافزا و …)
فصل ششم: مدیریت راهبردی نوسازی محله
ارائه مدل مدیریت نوسازی
نظام تقسیم مسئولیتها
برنامه زمانبندی ششماهه و بلندمدت
سازوکار تصمیمگیری، نظارت و ارزیابی
سازماندهی نهادهای محلی و هماهنگی آنها با شهرداری
