کتاب «راهنمای مدیریت تعاملی» اثری بنیادی و کاربردی در حوزه تحلیل و طراحی سیستمها، تصمیمگیری گروهی و مدیریت مسائل پیچیده است. این کتاب که به قلم جان ان. وارفیلد و آ. رکسانا کاردنس نگاشته شده، چارچوبی نظاممند برای تبدیل دانش، تجربه و دیدگاههای متنوع ذینفعان به تصمیمها و طرحهای عملی ارائه میکند.
مدیریت تعاملی یا IM رویکردی مشارکتی است که برای مواجهه با مسائل پیچیده سازمانی، اجتماعی و مدیریتی طراحی شده است؛ مسائلی که حل آنها از توان یک فرد، یک رشته تخصصی یا یک تصمیمگیری ساده خارج است. هدف کتاب، پیوند دادن علم طراحی سیستمها با عمل مدیریتی و آموزش فرایندهایی است که از طریق گفتوگوی ساختاریافته، تولید ایده، اولویتبندی، مدلسازی روابط و تصمیمگیری جمعی، امکان طراحی راهحلهای آگاهانهتر و قابل اجرا را فراهم میسازند.
این اثر برای مدیران، برنامهریزان، پژوهشگران، طراحان سیستم، تسهیلگران گروهی، دانشجویان مدیریت و مهندسی صنایع، و تمام افرادی که با مسائل چندبُعدی و تصمیمهای گروهی سروکار دارند، منبعی راهگشا به شمار میآید.
🟣 خلاصه
کتاب در چهارده فصل و چند ضمیمه تنظیم شده و مبانی، فرایندها، نقشها، ابزارها و کاربردهای مدیریت تعاملی را بهصورت مرحلهبهمرحله توضیح میدهد:
مبانی و فلسفه مدیریت تعاملی: فصلهای نخست به تعریف مدیریت تعاملی، نسبت آن با علم و طراحی سیستمها، ضرورت آموزش تخصصی و نتایج مورد انتظار از بهکارگیری این رویکرد میپردازند. در این بخش، مدیریت تعاملی بهعنوان ابزاری برای فهم بهتر مسئله، طراحی گزینههای جایگزین و انتخاب راهحلهای عملی معرفی میشود.
مراحل، نقشها و سطوح موفقیت: کتاب سه فاز اصلی مدیریت تعاملی را شامل فاز برنامهریزی، فاز کارگاه و فاز پیگیری تشریح میکند. همچنین نقش مشارکتکنندگان، طراحان، ذینفعان، مجریان، ناظران، برنامهریزان کارگاه و نیروهای پشتیبانی در موفقیت فرایند IM بررسی میشود.
ساختارها و خروجیهای کاربردی IM: یکی از بخشهای مهم کتاب به معرفی خروجیهای حاصل از مدیریت تعاملی اختصاص دارد؛ از جمله نمودار دلتا، ساختار مسئله، ساختار تقویت، ساختار هدف، ساختار اولویت، ساختار برنامه درسی، نمایندگی میدانی یا QUAD، ساختار وضوح و ماتریسهای برنامهریزی یکپارچه. این ابزارها به گروهها کمک میکنند روابط میان عوامل پیچیده را بهصورت دیداری و تحلیلی سازمان دهند.
فرایندها و تکنیکهای گروهی: در این بخش، روشهایی همچون ایدهنویسی، تکنیک گروه اسمی (NGT)، روش دلفی، مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM)، توسعه میدان و تحلیل مبادلهای معرفی میشوند. این تکنیکها زمینه مشارکت برابر اعضای گروه، تولید دانش جمعی و تبدیل پراکندگی دیدگاهها به ساختارهای تصمیمگیری را فراهم میکنند.
کارگاه، نرمافزار و ارزیابی: کتاب به شرایط محیطی کارگاههای مدیریت تعاملی، چیدمان اتاق جلسات، نقش نرمافزارهای تخصصی مانند GMU ISM و PRISM FACETS و معیارهای ارزیابی کیفیت برنامههای IM میپردازد. ارزیابی مرحله برنامهریزی، کارگاه و پیگیری نیز برای بهبود کیفیت نتایج مورد توجه قرار گرفته است.
مقایسه با رویکردهای دیگر: فصل پایانی کتاب، مدیریت تعاملی را با برخی روشهای طراحی و بهبود فرایند، از جمله ابزارهای کنترل کیفیت ژاپنی مانند 7-QC Tools و 7-M Tools مقایسه میکند و ظرفیتهای IM را در سازماندهی اطلاعات، تحلیل روابط علّی و تصمیمسازی در مسائل پیچیده نشان میدهد.
